Karambol na stole

Artykuł ukazał się w „Tempie” z 22 i 23 lipca 1999 r.

Na krytym suknem, kamiennym blacie, otoczonym gumowymi ściankami, są trzy kule: żółta, biała i czerwona. Jeden z graczy uderza kijem w swoją bilę, tak precyzyjnie by trafiła ona w bilę czerwoną (neutralną), później odbiła się od trzech ścianek i na końcu uderzyła w kulę przeciwnika. Zawodnik uzyskuje wówczas punkt. To skrócony opis odmiany bilarda, zwanej karambolem trzybandowym.

Tak jak niewiele osób zna powyższe zasady, tak zapewne niewielu wiadomo, że absolutnym i niedoścignionym w kraju mistrzem tej dyscypliny jest krakowianin Robert Solarz. Sukcesy odnosi już od czterech lat i to nie tylko w „trzy bandy”, ale również w grze otwartej i odmianie „kadrowej”.
Gra otwarta to podstawowa wersja karambola – wyjaśnia Robert. – Chodzi w niej o to, by bila uderzyła kolejno dwie pozostałe. Odmiana kadrowa stanowi pewne utrudnienie – stół dzieli się na pola. Bila musi opuścić poprzednie pole w trakcie uderzenia. Jest jeszcze bilard artystyczny – bardziej widowiskowy, lecz nie tak znany i prestiżowy jak ?trzy bandy?. Nie tak rozpowszechniony, zajmuje się nim wąskie grono ludzi. To raczej ciekawostka niż sport.
Wszystkie recepty dotyczące przepisów gry brzmią bardzo prosto, gdy się o nich mówi. W rzeczywistości karambol jest sztuką niezwykle skomplikowaną.

Karambol trzybandowy jest najtrudniejsza odmianą bilarda – twierdzi Robert. – Jest najszlachetniejszą z gier, a jednocześnie – wymagającą długoletnich, żmudnych ćwiczeń. Dominują w niej schematy, doprowadza się pewną rzecz do jak najprostszej formy, wykorzystywanej dla osiągnięcia jak najlepszego wyniku. Ale żeby doprowadzić do znanego schematu, trzeba przejść przez wiele zagrań. Jest tyle pozycji zdarzających się w trakcie gry, że nie sposób wytrenować wszystkich. Każda jest inna. Potrzebna jest znajomość pewnych kątów, „grubości” trafienia bili.

Z Rynku na szczyt

Wszelkie fascynacje mają swój poczatek. Robertowa zaczęła się w 1990 r., gdy jako 15-letni chłopak trafił do kamienicy nr 10 przy Rynku, gdzie mieściła się wówczas siedziba sekcji bilardowej krakowskiego Nadwiślana.
– Trafiłem wtedy do klubu z ulicy – wspomina. – Jak to zwykle bywa z takimi rzeczami – zupełnie przypadkiem. Nie był to teren otwarty, wejście było przez domofon, wprowadził mnie kolega. Przeżyłem nagłe zauroczenie i tak już zostało. Bywałem tam coraz częściej, ale nigdy nie myślałem, że będzie z tego coś poważniejszego. Dopiero gdy raz i drugi wygrałem turniej, pomyślałem że nie jest tak źle i warto się w to bawić.
Rzeczywiście, było warto – po sześciu latach przyszedł pierwszy tytuł mistrzowski, potem następny, w 1998 r. – aż dwa. Ostatniej wiosny – zwycięstwo w Pucharze Polski.

Od początku z karierą Roberta związany jest Tadeusz Bożek, wieloletni kierownik sekcji bilardowej Nadwiślanu, który tak wspomina ich pierwsze spotkanie: – Przyszedł taki chłopczyk, usiadł sobie, złożyli się z dwoma kolegami, bo stoły były płatne i zagrali. Potem Robert z jeszcze jednym kolega zaczęli chodzić częściej. Pytam go: „lubisz grać”?. „Proszę pana, bardzo!” – odpowiedział. Mówię: „Dobrze. W takim razie graj sobie bezpłatnie. Z tym że jak przyjdą klienci ? klub był już wtedy prywatny – to zejdziesz ze stołu, bo ja muszę zarabiać”. Uważam, że to jest taki chyba jeszcze nieoszlifowany diament, chłopak – talent.

Ostatnia charakterystyka nie spotyka się ze szczególnie życzliwą reakcją Roberta. Zapala się, kiedy mówi:
Talent? Ja się mogę zapytać: co to jest ten talent? Jaka to rzecz? Ja nie wiem, szczerze mówiąc. Z tym talentem to jest przesada. Myślę, że w osiągnięciu dobrego wyniku talent to jest jeden procent, może dwa. Reszta to praca. Talent to w ogóle złudne pojęcie. Minimalna sprawa. O kimś, kto dochodzi do pewnych wyników szybciej od innych, mówi się, że ma talent. A może on więcej pracuje i dlatego gra lepiej? Ja tam mam sceptyczny stosunek do tego pojęcia. Zdolność koncentracji, odporność psychiczna – to co innego, one są potrzebne bardzo. Znam kilku zawodników, grających świetnie w partiach bez stawki. Kiedy przychodzi turniej, prezentują dwie trzecie swoich możliwości. Ja do wszystkiego doszedłem pracą, ćwiczeniami. Co najciekawsze, najwięcej nauczyłem się nie grając, ale obserwując grę innych. Trzy lata temu byłem na mistrzostwach Europy w Brnie. Nie mogłem jeszcze wtedy grać, bo Polska nie była zrzeszona w federacji europejskiej. Jednak obserwując przez trzy dni tamtych zawodników nauczyłem się więcej niż grając przez rok sam. Podpatrywałem sposoby uderzania i schematy sprowadzania bil, aby były jak najbliżej siebie. To mi dało najwięcej. Robiłem sobie tam notatki i skorzystałem z tego pobytu ogromnie.

Dymsza jak kotka

Robert Solarz idzie na końcu długiego orszaku krakowskich wirtuozów karambola. Tuż przed nim wielokrotnie mistrzem Polski był Zbigniew Siekliński, który dopiero w wieku sześćdziesięciukilku lat uległ znacznie młodszemu chłopakowi. – Mówiłem mu: „Zbyszek, trenuj, bo Robert jest naprawdę dobry” – opowiada Tadeusz Bożek. – „Eee, co ja tam będę, i tak wygram”. No i przegrał! Od tamtej pory króluje Robert. Zbyszek już się zresztą wycofał z rywalizacji, grywa wyłącznie dla przyjemności.

Pan Siekliński umiejętności posiadał zawsze bardzo duże, lecz z biegiem czasu one nieco przygasają, to naturalne – dodaje Robert. – Przede wszystkim, dyspozycja fizyczna jest trochę gorsza. Turniej to 2-3 dni grania, partia trwa od półtorej do dwóch godzin i cały czas się stoi. A jak nie – to się przegrywa. Gdy ktoś siedzi, to znaczy, że przegrywa! Dlatego przegrywający zawsze jest mniej zmęczony. Kilka dni z rzędu takiego chodzenia i do tego jeszcze stres ? to jest niesamowicie męczące. Myślę, że gdyby pan Zbigniew był w swojej szczytowej formie, jak dawniej, to moje zwycięstwo nie byłoby takie oczywiste. Zawsze twierdził, że będzie najlepszy, ale nie brał pod uwagę swojego wieku.
Przed nim byli inni krakowscy mistrzowie, a jeden z nich, nieżyjący od kilku lat Witold Frankowski, zdobywał główne trofeum 24 razy! Przez lata był też sekretarzem Nadwiślanu i zapalonym działaczem bilardowym.

Taka hegemonia krakowian nie wzięła się znikąd. Trudno w to uwierzyć, ale po wojnie było tutaj kilkanaście klubów, w których grano w karambola. Pod różnymi szyldami czynili to ludzie rozmaitych profesji. Istniały wówczas: Tramwaj, Krakus, Elektrownia, Miejska Rada, Ubezpieczalnia, Cech Rzemiosł, YMCA, Groble, Nadwiślan, Polskie Radio. Sekcje były również w Myślenicach, Bochni – obie przy Straży Pożarnej. Poza tym, w Tarnowie i Nowym Targu. Potem jednak bilard uznano za grę „reakcyjną”, uprawianą przez burżujów, i dekretem komitetu partyjnego kluby rozgoniono. Opisując minione dzieje, najlepiej skorzystać z z pamięci Tadeusza Bożka – świadka tamtych wydarzeń i fanatyka dyscypliny.

Karambol to najstarsza odmiana bilarda na świecie – przekonuje. – W księdze rekordów Guinessa jest zanotowana partia, którą w 1427 roku rozegrali między sobą książę francuski i lord angielski. W Polsce pojawił się w XIX wieku, w zaborach austriackim i niemieckim.
Po niemądrej interwencji władzy ludowej, bilard odrodził się po pewnym czasie tylko w Nadwiślanie. Tam też skupili się wielbiciele gry otwartej, kadrowej, trzech band i snookera, nie bojący się etykietki burżujów. Obok wspomnianych Bożka i Frankowskiego, duszą klubu był Witold Horain. Przed wojną słynął jako świetny tenisista, potem przerzucił się na karambola, w którym kilkakrotnie zostawał mistrzem kraju. Założył Polski Związek Bilardowy i przez lata był jego prezesem.

To był pasjonat i człowiek głęboko zaangażowany w to co robił – uzupełnia charakterystykę Tadeusz Bożek. – Poza tym, wielki poliglota; znał niemiecki, angielski, czeski węgierski, nawet hebrajski. Pytam go kiedyś: „Panie Witoldzie, a skąd pan zna hebrajski?!”. „A miałem dwóch kolegów Żydów i ponieważ mnie to interesowało, to mnie nauczyli”. Poza tym, doskonałym bilardzistą był Tadziu Fal – kolega mojego starszego brata – rekordzista Polski w ustanawianiu przeciętnej. W karambolu otwartym partię gra się do 500 punktów. Tadziu dwa razy z rzędu w turniejowej partii miał 498 punktów! Prawie co roku organizowaliśmy wspólnie w Krakowie mistrzostwa Polski. Pod płaszczykiem 1 Maja i innych świąt państwowych przemycaliśmy różne turnieje, pojedynki miast.

W latach 60. pojechaliśmy na mecz z Warszawą. Horain, Frankowski, ja i ktoś jeszcze. Tam grali inżynier Turski, pan Karski – ten literat. On nawet skończył we Francji Akademię Bilardową, pokazywał dyplom, ale ta akademia za wiele mu nie pomogła… O tak grał, bo grał. Mnie przypadł Adolf Dymsza. Jaki był na scenie, taki i przy stole. Wielki pan! Mówi do mnie: „No, to chodź tu, młody człowieku, zmierzymy się!”. Ja do niego per „Mistrzu”. No i wygrałem z nim. Ależ się zdenerwował! Kibicowała nam Kalina Jędrusik. Mówi na to: „Doluś, ale cię ten chłopak wyrypał! Jak kotkę w sieni!”.

Mieliśmy też turnieje międzynarodowe, ze sporymi nagrodami. Raz zaprosiliśmy Niemców, Czechów, dwukrotnego mistrza Europy, Austriaka Stanzla. Ale było wtedy chłodno i sukno na stole zwilgotniało. Stanzel powiedział, że nie będzie grał, bo nie umie w takich warunkach przewidzieć, jak „chodzą” bile. Horain mówi: „Chłopaki, radźcie, co robić?”. Ktoś wpadł na pomysł: pod bilard podłożyliśmy skrzynki owocówki, wstawiliśmy tam kupione gromnice i nimi podgrzaliśmy stół. Wszystko grało jak trzeba!

Bilardowa odyseja

Dzisiaj kontakty międzynarodowe są uboższe. Robert Solarz wystartował w ubiegłym roku na mistrzostwach Europy w Marsylii. – Uszyliśmy mu wtedy eleganckie ubranko; miał kamizelkę z orzełkiem na piersi – wspomina Tadeusz Bożek.
– Uważam, że strój w sporcie, przynajmniej takim jak bilard, jest bardzo ważny – mówi Robert. – Jest dowodem szacunku dla przeciwnika, szacunku dla tego, co się robi.
Wyjazd Roberta nie był jednak zbyt udany. Wskutek niekorzystnego rozstawienia (decyduje ranking) wpadł na Hiszpana Daniela Sancheza – dwukrotnego mistrza świata, zarówno indywidualnie, jak i drużynowo, a także mistrza Europy, który w Marsylii zajął później trzecie miejsce. Robert zaprezentował się tak dobrze, że został sklasyfikowany jako najlepszy z odpadających w pierwszej rundzie.

Ranking jest układany według punktacji za ostatnie mistrzostwa kontynentalne, mistrzostwa krajowe, puchary świata i turnieje – wylicza Solarz. – Wtedy dobrze zacząłem, miałem dużo punktów za mistrzostwa Polski i czempionat europejski. Plasowałem się na 38. miejscu na świecie. Żeby jednak iść wyżej lub co najmniej utrzymać tę pozycję, musiałem grać w czterech pucharach świata w roku. Wtedy kolejne turnieje były w Las Vegas, Bogocie, Ankarze, w Japonii i tym podobnych miejscach. To są jednak zbyt wysokie koszty.

Natomiast przygotować do mistrzostw w domu się nie da – kontynuuje Robert. – Formę, prawdziwe umiejętności, wyrabia się nie trenując, a grając w turniejach. Ogrywając się z dobrymi przeciwnikami. Kiedy nie mam konkurencji, to nie bardzo się staram. Potrzebna jest presja wyniku. Gdy się gra ze słabszymi od siebie, ciężko się zmobilizować. Czy jeszcze będę grał wyczynowo w karambola – jest kwestią najbliższego roku, dwóch. Wyjaśni się, czy zyskam jakieś trwałe podłoże finansowe.

Obecnie Solarz pracuje w klubie bilardowym w krakowskim hotelu Forum. Jest instruktorem, uczy młodych i starych, jak trzymać kij, uderzać bilę. Sam również grywa, łączy pracę z hobby. Jednak w Polsce spotyka niewielu wielbicieli karambola. – Co innego jest za granicą, w Austrii, Belgii – opowiada. – Pojechaliśmy kiedyś do Wiednia po zakup sprzętu. Stary znajomy pana Bożka – Weingartner ma tam sklep sportowy z artykułami bilardowymi, szkółkę karambolową, kawiarnię z wieloma stołami. Fantastyczni bilardziści, Christopher Pills i Armin Kapotzer, którzy grywają w klubie Weingartnera, mają tabliczki na stołach. Nikt inny oprócz nich nie może na tych stołach grać. W Belgii żyje słynny karambolista – Coulemans. Jest uznawany za gracza wszechczasów i to każdej odmiany bilarda. Jest zdobywcą około 40 tytułów mistrza świata i ponad 50 tytułów mistrza Europy. Mówi się, że wyprzedził swoją epokę. Kiedy Eddy Merckx wygrał po raz piąty Tour de France, to najlepszym sportowcem Belgii i tak wybrano Coulemansa! Jego podobizna figuruje na cygarach.

W Krakowie sytuacja jest nieporównanie mniej różowa. Jest mistrz Polski, jest sekcja, są stoły, ale nie gra się w karambola, bo już od pół roku nie ma gdzie. Przed dwoma laty ówczesny sponsor bilardowej sekcji Nadwiślanu znalazł pomieszczenie na Tatarskiej, zaczął je remontować, ale poszła fama, że urządza się dyskotekę. Po protestach okolicznych mieszkańców władze zakazały dalszego remontu, motywując to niemożnością używania lokalu do działalności publicznej. To był ostatni akord tułaczki bilardzistów Nadwiślanu po mieście.

– Tak żeśmy się pałętali – wspomina Tadeusz Bożek. – Mieliśmy siedzibę Pod Baranami, trzy karambole tam stały. Jak Piotruś Skrzynecki Piwnicę otwierał, to my tez tam byliśmy. Ale dyrektor nas wyrzucił, bo jeden z kolegów poderwał mu żonę! Wynieśliśmy się do restauracji Nowa na Grzegórzkach. Następnie do przedsiębiorstwa budowlanego na Salwatorskiej. W latach 1976-92 rezydowaliśmy w Rynku, pod „10”. Potem przygarnęli nas w Kawiarni Literatów przy Krupniczej. Jednak znalazła się właścicielka kamienicy i nas wyrzuciła. Przez pół roku przytuliliśmy się w Cracovii, ale z pomieszczenia przy ul. Kałuży tez nas wyrzucono. Cały czas jeździliśmy po Krakowie ze sprzętem. Blat jednego stołu waży 400 kilogramów

Powrót do korzeni

Wygląda na to, że pan Tadeusz na stare lata znalazł przystań dla sekcji. Na obiektach YMCA przy Krowoderskiej powstanie szkółka bilardowa. Bożek będzie instruktorem. – To jest takie moje marzenie. Uczyć dzieci – zwierza się.
Tyle że dzieci nie chcą grac w karambola, ani nawet w snookera, bardziej pociąga ich łatwiejszy pool. – To wpływ amerykanizacji. Promocji tego, co łatwe, szybkie i proste – komentuje Solarz. – Młodzi ludzie nie garną się do rzeczy wymagających trochę skupienia, wyciszenia się. Dłuższego treningu, żeby coś osiągnąć. Dlatego grają w poola, gdzie jeśli bila wpadnie do łuzy, to jest już jakaś szybka satysfakcja. Ja osobiście nie czuję tej gry, to nie jest dla mnie.

Dobra jednak i gra w poola, młodzi znajdą jakieś zajęcie. – Wiadomo, że do knajpy rodzice dziecka nie puszczą, ale tutaj owszem – tłumaczy Bożek. – U nas nie pali się papierosów, nie ma alkoholu, jak w kawiarniach bilardowych. Wstawimy tu stoły, także te z Nadwiślanu – jedyne w Polsce w pełni profesjonalne stoły z podgrzewanymi blatami. Może wyrosną nam tacy mistrzowie, jak Robert i jego poprzednicy. Także jak Piotr Kotowski, który na pucharze w Rzeszowie był drugi. Mówiłem wtedy chłopakom: „Jedźcie tylko we dwójkę, żeby ktoś spoza Krakowa mógł zdobyć medal”. Jest w Krakowie taki 17-letni chłopiec, Łukasz Szywała. Uczyliśmy go grać jeszcze na Krupniczej, bardzo szybko łapał. Teraz gra w poola i jest wicemistrzem Europy juniorów!

Tadeusz Bożek wrócił do miejsca startu. – Zaczynałem grac w bilard w czasie wojny, u kolegi. Po wojnie przychodziłem do YMCA na potańcówki. Była tam sekcja i się wciągnąłem. Przychodził do nas hrabia Sobański, ojciec tego automobilisty. Przesympatyczny facet. Hrabia Mycielski był sekretarzem naszego klubu. Często bywał pan Józiu Chojnacki, bardzo zamożny człowiek. Mawiał: „Jak zrobisz 100 karamboli, dostaniesz 500 złotych”. I faktycznie – płacił. To były duże pieniądze. Można było zaprosić dziewczynę na cały wieczór do kawiarni i na tańce. W naszym lokalu na Krowoderskiej stały dwa bilardy i fortepian. W 1949 roku chcieliśmy sobie zrobić tam Sylwestra. Przychodzimy, a tu nas nie wpuszczają! Była milicja, ZWM. My byliśmy organizacją młodzieży katolickiej, a Kościół się wtedy tępiło. Na górze w tym samym gmachu był hotelik, mieszkał w nim znany aktor, Marian Cebulski, „Maniuśka” na niego mówiliśmy. I tych mieszkańców, głównie studentów, też wyrzucili. Bilardy i fortepian zniknęły i do dziś nie wiadomo, co się z nimi stało.

Rozmawiamy zna Krowoderskiej, w budynku YMCY, gdzie stoją już dwa stoły bilardowe. Wczesnym popołudniem uganiają się wokół nich uczniowie ze szkoły podstawowej, którzy dopiero co rozpoczęli wakacje. Jeden z nich ledwie głową wyrasta ponad stół, niewiele wyższa dziewczynka z hukiem kładzie bilę na blacie. Ich kolega podchodzi do nas: – Proszę pana, a jak się prawidłowo trzyma kij? Tak?
Tak, dziecko. Tylko te paluszki mają być rozłożone. Ręka leży stabilnie na stole, kija nie ściskasz, wszystko na luzie. Całe ciało. Kij wypuszczasz z nadgarstka.
– Wie pan co? Dobry bilardzista uderza ciężarem kija, silniej nie trzeba. Zawsze potrafię takiego rozpoznać.
Trudno się dziwić. Po półwieczu spędzonym przy stole…
PAWEŁ FLESZAR

Skomentuj

Adres e-mail nie zostanie opublikowany ani wykorzystany. Pola oznaczone gwiazdka sa wymagane.*

Skorzystaj z HTML oraz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Connect with Facebook

*