Pionek

Historia geniuszu i szaleństwa Bobby Fischera to świetny temat na film, a film, który powstał na jej podstawie jest świetnym przykładem, jak wciągająca może być opowieść o szachach.

Już przy minimalnej wiedzy można się pasjonować szachową rozgrywką Fischera z kolegą bez użycia planszy i figur. Można się fascynować niezwykłą umysłowością bohatera, polegającą między innymi (a może przede wszystkim) na umiejętności zerwania z przyzwyczajeniami, sztampami, doświadczeniami i zagrania niejako wbrew sobie – dla zwycięstwa. I można podziwiać czysto sportowy aspekt tej rywalizacji, w tym sposób w jaki Amerykanin pokonał Borisa Spasskiego z ZSRR w „meczu stulecia”. Jego szósta partia jest uznawana za najlepiej rozegraną partię szachów w dziejach świata.
– Dla mnie liczy się tylko gra; dwóch facetów, każdy ma swój ruch – mówi Bobby o szachach, które są esencją pojedynku.


Powieść kryminalna napisana przez autora tego tekstu jest już w sprzedaży. Możliwości jej kupna są wymienione TUTAJ

Nie trzeba rozumieć „królewskiej gry”, aby zainteresować się inną sferą tego filmu. Mecz Fischera ze Spasskim stał się częścią wielkiej kampanii propagandowej. Owszem, rozniecił zainteresowanie dyscypliną (federacja szachowa USA zanotowała trzykrotny wzrost liczby członków), ale przez supermocarstwa był używany w innych celach. Dla Związku Radzieckiego triumfy ich zawodników dowodziły intelektualnej przewagi już nie tylko ludzi żyjących w komunizmie, ale i komunizmu w ogóle.
Mecz odbył się w 1972 roku, po dekadzie politycznych porażek Stanów Zjednoczonych na całej kuli ziemskiej. Afryka, Kuba, Wietnam. Sponsorowane i inspirowane przez KGB rewolucje wciągały kolejne kraje w przestrzeń sowieckich wpływów. Zwycięstwo Fischera stało się więc doskonałym instrumentem oddziaływania na amerykańską opinię publiczną, a szachista trafił na okładki największych gazet.
Mecz został rozegrany na neutralnym terenie, w stolicy Islandii, Reykjaviku. Co w pewnej mierze funkcjonuje jako symbol, bo 14 lat później w tym samym mieście odbył się szczyt Ronald ReaganMichaił Gorbaczow, kluczowy dla przełomowych zmian na świecie w kolejnych pięciu latach.

„Pionek” to jednak przede wszystkim dramat obyczajowy, psychologiczny. Opowieść o chłopcu nazwanym później „Da Vincim z Brooklynu”, wychowanym przez samotną matkę (co ciekawe – Polkę z pochodzenia).
Szachowych reguł nauczył się sam, jako kilkulatek. Gdy mama zabierała mu szachy, rozgrywał partie w myślach. Zaprowadziła dziecko do psychiatry, ale ten skierował ich do klubu szachowego. Już w wieku 15 lat został mistrzem USA – najmłodszym w historii.
W filmie pada takie zdanie: „Po czterech ruchach w partii szachów pojawia się 300 miliardów opcji. Jest więcej wariantów niż gwiazd w galaktyce„. Ten kosmos pochłonął mózg Bobby’ego. Tobey Maguire (już nie Spiderman, ale ciągle przypadkowy, zagubiony bohater) w zajmujący i przerażający sposób pokazuje jak Fischer maszeruje po krawędzi obłędu, a noga raz po raz ześlizguje mu się w przepaść. Człowiek, który po kilkanaście godzin dziennie analizował szachowe ruchy, w najlepszym razie był maniakiem i dziwakiem. W gorszych chwilach popadał w paranoję. „Komuniści zainfekowali mój umysł”

Film kończy się wraz z rozgrywką w Reykjaviku. Z kilku plansz dowiadujemy się dalszych losów Fischera, które są materiałem na kolejny scenariusz.
O następne mistrzostwo już nie zagrał, przekroczył granicę szaleństwa. Dwadzieścia lat później, za ogromne honorarium, na wyspie Świętego Stefana i w Belgradzie, wziął udział w pokazowym meczu ze Spasskim, reklamowanym jako rewanż za tamten. Wygrał. Złamał jednak sankcje, jakie USA nałożyły na Jugosławię, przez co stał się persona non grata w swoim kraju, któremu kiedyś dał nadzieję.
Umarł jako obywatel Islandii, w mieście, gdzie od lipca do września 1972 r. występował w spektaklu na oczach całego świata.
PAWEŁ FLESZAR

PIONEK. Tytuł oryginalny: Pawn Sacrifice. Produkcja: USA. Rok: 2014. Reżyseria: Edward Zwick. Scenariusz: Steven Knight, Stephen J. Rivele, Christopher Wilkinson. Zdjęcia: Bradford Young. Muzyka: James Newton Howard. Obsada: Tobey Maguire, Liev Scheiber, Lily Rabe, Aiden Lovekamp, Seamus Davey Fitzpatrick, Conrad Pla, Spiro Malandrakis, Katie Nolan, Jonathan Dubsky, Raphael Grosz-Harvey.
* stopka na podstawie filmweb.pl

Komentowanie zablokowane.